Postrzyżyny i Kosopleciny to rytuał przejścia, który wyznacza wejście w dorosłość i stanie się pełnoprawnym członkiem wspólnoty. Dla chłopców postrzyżyny oznaczały historycznie przejście spod opieki matki pod opieką ojca i odbywały się w okolicy 7 roku życia. U dziewcząt Kosopleciny (zapleciny) przeprowadzano w okresie pierwszej menstruacji jako sygnał, że jest to początek jej gotowości do zamążpójścia.
Osoba, która poddawana była postrzyżynom otrzymywała również imię. Młodsze dzieci nazywano do tej pory np. “Niemój”, “Nienasz”, albo po prostu wołano per “Ty”. Oszukiwano w ten sposób złe duchy, które nie znając jego prawdziwej tożsamości nie mogły zrobić krzywdy dziecku. Wierzenia miały zapewne umocowanie w obserwacji wysokiej śmiertelności wśród ówczesnych dzieci do 5 roku życia. U chłopców postrzyżyny przeprowadzał ojciec, lub w jego absencji głowa rodu, zaś u dziewcząt warkocz zaplatała matka, lub inna kobieta spośród dorosłych w rodzie.
Obecnie nie ma możliwości nienadania dziecku imienia aż do 7-12 roku życia. A nawet jeśli byłaby taka możliwość, to oszukiwanie w ten sposób złych duchów przyniosłoby dziecku więcej szkody niż pożytku, choćby ze względu na niepotrzebne odstawanie od grupy rówieśniczej.
W związku z tym podczas obrzędu nadawane jest po prostu dodatkowe (słowiańskie) imię, pod którym od tej pory będzie znane w społeczności. Słowiańskie imiona posiadają unikalne znaczenia, dzięki którym można wyrazić swoją wyjątkową osobowość i życzenia co do swojego dalszego losu. Warto więc skorzystać z okazji i poświęcić dłuższą chwilę na wybór właściwego imienia.
Postrzyżyny dorosłych mają nieco inny wymiar niż dla dzieci i służą włączeniu do wspólnoty osób, które z różnych przyczyn nie urodziły się w niej, ale dołączyły w dorosłym wieku. Wtedy zamiast ojca lub matki włosami kandydata zajmie się Żerca lub Żerczyni (lub inny członek społeczności).
Ponieważ sam rytuał postrzyżyn-kosoplecin jest dość krótki, dość częstą praktyką jest wplatanie go jako część innego obrzędu cyklicznego (np. Święta Plonów). Rytuał powinien się wtedy odbyć po modłach dziękczynno-błagalnych ze składaniem ofiar, ale przed Zdrawicą. Jednorazowo można przeprowadzić postrzyżyny/kosopleciny kilku osobom. Ważne jest jednak, żeby zostało to odpowiednio wcześniej zgłoszone prowadzącemu, żeby uniknąć chaosu i żeby zachować odpowiednie decorum.
Wszyscy kandydaci stają w rzędzie przed zgromadzeniem w kręgu, naprzeciw ołtarza (idola) i występują przed kapłanem w kolejności.
Kandydat, którego jest kolej staje przed kapłanem w ten sposób, aby obydwaj byli widoczni dla wszystkich.
Kapłan:
Dziś do naszej słowiańskiej wspólnoty,
świadom swojej decyzji,
pragnie przystąpić
[Imię i nazwisko postrzyganego],
który odtąd pośród nas
znany będzie pod imieniem
[Imię słowiańskie].
[Imię słowiańskie],
czy to jest imię, które chcesz nosić?
<twierdząca odpowiedź postrzyganego>
Czy z należytym szacunkiem odnosisz się do słowiańskiej wiary i kultury?
<twierdząca odpowiedź postrzyganego>
Czy szczególnie bliska jest Ci ta ziemia i jej los?
<twierdząca odpowiedź postrzyganego>
Czy z sobie podobnymi pragniesz budować silne rodzimowierstwo?
<twierdząca odpowiedź postrzyganego>
W takim razie witaj [Imię słowiańskie] pośród nas!
Niech Rod obdarzy Cię długą nicią życia!
Niech Rodzanice sprawią, by przędła się gładko!
(kapłan ściska postrzyganemu dłoń w powitaniu)
Przed czterema twarzami Świętowita;
Wobec czterech stron świata;
Przez cztery żywioły jakimi są;
ogień, powietrze, woda i ziemia
(kapłan obcina włosy postrzyganego);
kosmyk ten składamy w ofierze,
los Twój powierzając rodzimym Bogom
(ofiarowanie włosów w ogień).
Niech Ci okażą przychylność i obdarzą sławą!
Twe przyszłe życie niech będzie prawe
i godne słowiańskich przodków!
Niech się podoba Świętowitowi
przynosząc chwałę rodzimej wierze.
(Kapłan składa ofiarę z kołacza i miodu)
(Postrzygany składa ofiarę osobistą i ma teraz chwilę na własne, krótkie wystąpienie, jeśli takowe przygotował.)
Sława Bogom!
Chwała Przodkom!
Sława [Imię słowiańskie]!
(Jeśli jest to obrzęd Kosoplecin, to teraz zaplatany jest warkocz)
Uwaga: Jeżeli jest więcej niż jeden chętny/chętna, to postrzyżyny / kosopleciny (osobno dla obu płci) można przeprowadzić zbiorowo. Tj. Kapłan wyczytuje imiona chętnych jeden po drugim i odpowiadają naraz na każde zadane pytanie. Jest to wygodne i wbrew pozorom dobrze wygląda.
W zależności od obrzędu przy którym występują postrzyżyny, oraz Rod i Rodzanice.
Dla Rodzanic podobno z tej okazji gotowano kaszę. Ofiarowano im również włosy ścięte na postrzyżynach.