Gromnica to święto środka zimy, kiedy to zima pierwszy raz spotyka się z wiosną. Wg. niektórych jest to święto poświęcone w szczególności Dziewannie. Odbywa się około 2 lutego na zachodzie, lub 15 lutego na wschodzie Słowiańszczyzny. Głównym motywem przewodnim jest tu wykonywanie i święcenie długiej świecy obrzędowej (gromnicy), którą cechuje szereg unikalnych właściwości, oraz wróżenie terminu końca zimy i obfitości przyszłych plonów.
Tego dnia czerpie się wodę ze źródeł do święcenia wcześniej przygotowanych świec.
Można święcenie przeprowadzić na koniec*, lub jako integralną część modłów dziękczynno-błagalnych, w następujący sposób:
Świece leżą na specjalnie przygotowanym i godnie wyeksponowanym miejscu obok ołtarza, gdzie będą dobrze widoczne dla zebranych.
Kapłan bierze w dłoń kropidło i kropiąc świece wypowiada formułę:
Święty Perunie! Pobłogosław te świece,
aby w nas nie biły gromy i nawałnice!
Welesie!
Spraw by ich blask odganiał wilki,
a dusze zmarłych prowadził do Nawii!
Marzanno!
Komu u łoża zapłoną,
temu niech lekko się kona!
Wszystkich tych, których ogorzą,
Niechaj choroby nie zmorzą!
Dziewanno!
Kto je pasmem lnu otuli,
Temu pomnóż go do woli!
Następnie zebrani podchodzą po swoje świece i każdy odpala jedną od ognia obrzędowego, po czym stoi w kręgu trzymając zapaloną świecę aż do zakończenia obrzędu (do zdrawicy). Trzeba chronić świecę przed zgaśnięciem, bo to zła wróżba. Trzy krople wosku, które skapną na dłoń, to z kolei zwiastun pomyślności!
*Żerca powinien podjąć decyzję na podstawie warunków pogodowych.
Świętowit, Swarni (lub sam Swarożyc), Perun, Weles, Marzanna, Dziewanna
Świece należy wykonać przed publicznym rytuałem. Warto zrobić warsztaty z samodzielnego szykowania świec. Typowo wykonywało się je z wosku pszczelego na długość ok. 50cm z knotem lnianym. Świece wykonuje się według instrukcji:
Klątwa gromniczna na złodzieja: Gromnica wykonana tak, żeby kapała (knot niesymetrycznie, w odległościach 2/3 i 1/3 od ścianek, zamiast po środku) zanoszono do świątyni, żeby życie ze złodzieja uchodziło. Złodzieje oddawali co ukradli, bo się bali mocy świecy.
Jeżeli na gromnicę jest słonecznie, to zima jeszcze potrwa, ale plony będą obfitsze!
Jeśli palone tego dnia w świątyniach gromnice trzeszczą, to cały rok będzie grzmiało!
Zapaloną świecą można potem u powały (na belce sufitowej, lub po prostu na suficie) wykonać znak krzyża równoramiennego (symbol drzewa życia - osi świata), w celach ochronnych. Leży to w indywidualnej gestii każdego z uczestników obrzędu. W świątyni wykonuje go Żerca przed rozpoczęciem biesiady.